Endometrioz Aybaşı Qanında Laxtalanmaya Səbəb Olurmu?

Ümumiyyətlə 11-14 yaşlarında başlayan və qadınlar menopauzaya girənə qədər davam edən aybaşı dövründə uterusun endometrium (uşaqlığın ən daxili) təbəqəsindən qan və selikli toxuma, əgər hamiləlik baş verməzsə, təxminən bir aylıq dövrlərlə boşaldılır. Aybaşı qanında laxtanın fərq edilməsi bəzən narahatlığa səbəb olsa da, bu ümumiyyətlə normal bir haldır. Aybaşı qanaxması zamanı uterusun daxili divarını örtən endometrial hüceyrələr soyularaq bədəni tərk edir.

Bu zaman bədən uşaqlıqdakı qanın laxtalanmasına səbəb olan zülalları sərbəst buraxır. Bu laxtalanma uterusun daxili divarında qan damarlarının qanamağa davam etməsinin qarşısını alır. Qadınların bədənindən çıxan qan da bu laxtalanma zülallarını ehtiva edir. Axının ən güclü olduğu zamanlarda qandakı laxtalanma zülallarının bir araya toplanmağa başlaması aybaşı qanında laxtalanmaya səbəb ola bilər. Bu, ümumiyyətlə aybaşı qanının bədəndən atılmadan əvvəl uşaqlıqda ya da vaginada toplanması ilə meydana çıxır. Bununla birlikdə qadınların tez-tez yaşadığı endometrioz və adenomioz hallarında anormal qanaxma və qan laxtası görülməsi söhbət mövzusu ola bilər. Uterus (uşaqlıq) toxumasının uşaqlığın daxili divarından başqa bir nahiyədə böyüməsinə bağlı olaraq inkişaf etməsindən qaynaqlanan xəstəliklərdən endometriozda endometrium toxuması anormal olaraq uterusun bayırında, adenomiozda isə uşaqlıq əzələsinin içində inkişaf edir.

Endometriozlu xəstələrdə simptomların gücü dəyişə bilər. Klassik endometrioz simptomları arasında ağrı, cinsi əlaqə zamanı ya da sonrasında ağrı, sonsuzluq, ağrılı bağırsaq hərəkətləri sayıla bilər. Bu simptomlar başqa narahatlıqların da əlaməti ola biləcəyi üçün mütləq bir mütəxəssisə müraciət edilməlidir. Endometrioz bəzi hallarda heç bir əlamət göstərmir və həkim müayinəsi zamanı təsadüfən müəyyən edilə bilər. Endometriozun müalicəsində dərman ya da cərrahiyyə seçimləri istifadə oluna bilər və ya klinik olaraq mühüm bir şikayəti olmayan xəstələrdə yalnız izlənilə bilər. Dərman müalicəsi ilə şokolad kistası kiçilə bilsə də, itmir, yox olmur.  Əsasən diametrinin bir qədər kiçilməsi, ən azından böyüməməsi və daha da mühümü klinik olaraq xəstənin şikayətlərinin keçməsi və ya həyatına təsir etməyəcək qədər azalmış olması hədəflənir. Dərman müalicəsi ilə residivin qarşısının alınması və şikayətlərin azaldılması məqsəd qoyulur. Bəzən əməliyyatdan əvvəl kistanın kiçildilməsi və əməliyyatın asanlaşdırılması üçün cərrahi prosedurdan əvvəl də dərman müalicəsi tətbiq oluna bilər.

Cərrahi prosedur olaraq ümumiyyətlə qapalı cərrahiyyə (robot dəstəkli cərrahiyyə və ya laparoskopik cərrahiyyə) tətbiq olunur. Bu gün çox istisna hallardan başqa endometrioz cərrahiyyəsində açıq cərrahiyyə istifadə olunmur. Şokolad kistası quruluşuna görə yumurtalığa normal bir kistaya nisbətən çox daha güclü birləşir. Çox güclə tətbiq olunması halında yumurtalıq toxumasının çıxarılması kimi bir vəziyyətlə üz-üzə qalına bilər. Deməli, endoskopik cərrahiyyədə şokolad kistasını sağlam yumurtalıq toxumasından incəliklə ayırmaq və qalan sağlam toxumanı yaxşı qorumaq çox mühümdür.