შოკოლადის კისტა ახალგაზრდა გოგონებში

პირველ მენსტრუაციასთან ერთად მოზარდ გოგონებში ენდომეტრიოზი შეიძლება დაიწყოს. ამ შემთხვევაში ადრეული დიაგნოსტიკისთვის მნიშვნელოვანია ახალგაზრდა ქალების ინფორმირებულობა. მიუხედავად იმისა, რომ შოკოლადის კისტა არ არის დაავადება, რომელსაც მკურნალობა ან გამოსავალი არ აქვს, მისი ზემოქმედებისა და გამოვლენის არის გამო ის იმ დაავადებებს შორისაა, რომლებიც შესაძლოა ტაბუდ იქცეს. განსაკუთრებით იმ ახალგაზრდა ქალებისთვის, რომლებსაც პირველად დაეწყო მენსტრუაცია, სხეულში მიმდინარე ეს ცვლილება მაქსიმალურად რთულია.

პირველი მენსტრუალური ციკლი, რომელიც როგორც ფიზიკური, ისე ფსიქოლოგიური ცვლილებების მიზეზი ხდება, ამავე დროს ისეთი მდგომარეობაა, რომელიც ადამიანისთვის იმდენად უცხოა, რომ შედარებას ვერ ახდენს. მაშინ, როცა რეგულარული მენსტრუაციის მქონე ქალებს იოლად შეუძლიათ გაიგონ, არის თუ არა რაიმე პრობლემა ან განსხვავება, პირველად მენსტრუაციის მქონე ახალგაზრდა ქალებს გამოუცდელობის გამო ნორმალური თუ არანორმალური მდგომარეობის გარჩევა არ შეუძლიათ. ამიტომ ძალიან მნიშვნელოვანია სექსუალურ ჯანმრთელობაზე ინფორმაციული საუბრები.

მოზარდი ასაკის გოგონებში მენჯის ტკივილი და მენსტრუალური ტკივილი ხშირი ჩივილებია. მენჯის ტკივილის მქონე მოზარდი გოგონების მკურნალობაში პირველი რიგის საშუალებაა NSAID (არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო) პრეპარატები. იმ მოზარდ გოგონებში, რომლებსაც პრეპარატებისადმი რეზისტენტული ტკივილი აქვთ, აუცილებლად უნდა გვახსოვდეს შოკოლადის კისტა.

მოზრდილ ქალებში შოკოლადის კისტები მენსტრუაციის პერიოდში იჩენს თავს, ხოლო მოზარდ გოგონებში შეიძლება მენჯის ტკივილი გამოიწვიოს როგორც მენსტრუაციის დროს, ისე მენსტრუაციის გარეთ. ამ ტკივილების გამო მათ ხშირად უჭირთ სკოლაში სიარული, სპორტულ და სოციალურ აქტივობებში მონაწილეობა.

ტკივილიანი, ჭარბი და არარეგულარული მენსტრუაციის მქონე მოზარდებმა აუცილებლად უნდა დაუკავშირდნენ ოჯახის წევრებს და ექიმ-სპეციალისტს მიმართონ. მიუხედავად იმისა, რომ მენსტრუალური ტკივილი ნორმალური პროცესია, ისეთი ძლიერი ტკივილი, რომელიც ცხოვრების ხარისხს მკვეთრად აუარესებს, ტკივილგამაყუჩებლებით არ ცხრება და ადამიანს საწოლიდან ადგომის საშუალებას არ აძლევს, ნორმად არ უნდა აღიქმებოდეს. ტუალეტში სიარულის დროს ტკივილი, მუდმივი დაღლილობა, მენსტრუაციებს შორის ძლიერი მენჯის ტკივილები შესაძლოა ენდომეტრიოზთან დაკავშირებულ სიგნალებს გაძლევდეთ.

როდესაც ამ სიგნალებს მიიღებთ, შფოთისა და შიშის საფუძველი სულაც არ არსებობს. მსოფლიოში ჩატარებული კვლევების მიხედვით, ეს დაავადება, რომელიც ზოგადად ყოველ 10 ქალიდან 1-ს უვლინდება, განკურნებადი და კონტროლირებადია, ამიტომ არანაირი საფუძველი არ არის, რომ იღელვოთ. გახსოვდეთ, არიან ქალები, რომლებსაც შოკოლადის კისტის დიაგნოზი დაუდგინდათ და ბედნიერად, ენერგიულად და პრობლემების გარეშე აგრძელებენ ცხოვრებას.

ტკივილი, რომელიც ტკივილგამაყუჩებელზე პასუხს არ იძლევა როგორც მენსტრუაციის მთელი პერიოდის განმავლობაში, ისე მენსტრუაციის გარეთ, ზურგისა და წელის ტკივილი, შებერილობა, არარეგულარული მენსტრუაცია, მენსტრუალური სისხლდენის სიჭარბე, შუალედური სისხლდენა, ტუალეტის გაკეთების გაძნელება — შოკოლადის კისტის სხვა ნიშნებია.

ენდომეტრიოზი გენეტიკური მიდრეკილების მქონე დაავადებაა, ამიტომ იმ მოზარდ გოგონებში, რომელთა ოჯახში ენდომეტრიოზია (დედები, დები და დეიდები), შოკოლადის კისტის რისკი უფრო მაღალია. თუმცა ახლო ნათესავებში მისი არსებობა სულაც არ ნიშნავს, რომ შოკოლადის კისტა აუცილებლად იმ ადამიანსაც განუვითარდება. ამის გარდა, შოკოლადის კისტის თვალსაზრისით რისკის ქვეშ არიან ის მოზარდი გოგონები, რომლებსაც ადრეულ ასაკში დაეწყო მენსტრუაცია, რომლებსაც ხშირი და ჭარბი მენსტრუაცია აქვთ ან თანდაყოლილი საშვილოსნოს ანომალია აქვთ.

დეტალური ანამნეზის შემდეგ ხდება ფიზიკურ გამოკვლევაზე გადასვლა. გამოკვლევის დროს შესწავლას ექვემდებარება მენჯში (მენჯის ძვლის შიგნით) არსებული ოვარიუმები (საკვერცხეები), უტერუსი (საშვილოსნო) და ვაგინა (საშო), ამასთან გამოკვლევაში შედის რექტუმი, საშარდე გზები და შარდის ბუშტი. სექსუალურად არააქტიურ მოზარდ გოგონებში, ვინაიდან ეს გამოკვლევა ვაგინალური გზით ვერ შესრულდება, შეიძლება გამოყენებულ იქნეს რექტალური გამოკვლევა (ანუსის მხრიდან) და  კარგი ვიზუალიზაციის მიზნით ტრანსრექტალური ულტრაბგერითი კვლევა.

ამის გარდა, როცა დაავადება მხოლოდ საკვერცხეებით არ შემოიფარგლება, მეზობელი ორგანოს ჩართულობაზე (განსაკუთრებით ნაწლავები) ეჭვის შემთხვევაში (ღრმა ინფილტრაციული ენდომეტრიოზი) და როცა ულტრაბგერითი კვლევით მდგომარეობის ნათლად გარჩევა ვერ ხდება (კიბო?), გამოიყენება მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI). ნაწლავის ჩართულობის დროს, თუ ეჭვი არსებობს, რომ დაზიანება ნაწლავის შიდა მხარეს მოიცავს, უნდა ჩატარდეს რექტოსკოპია.

ენდომეტრიოზის ზუსტი დიაგნოზი ისმება ლაპაროსკოპიულად დაზიანებების დანახვითა და ამ დაზიანებებიდან აღებული ქსოვილის ნიმუშების პათოლოგიური გამოკვლევით. ერთსა და იმავე სესიაზე ფასდება როგორც დაავადების არსებობა და გავრცელება (სტადია), ისე ქსოვილის ნიმუშის წყალობით ზუსტი დიაგნოზის დასმაც ხდება შესაძლებელი. თუმცა დღეს ლაპაროსკოპია მხოლოდ დაავადების დიაგნოზის დასმის მიზნით (დიაგნოსტიკური ლაპაროსკოპია) არ ტარდება. ლაპაროსკოპია მაშინ ტარდება, როცა ქირურგიული მკურნალობაც შესრულდება.

ტკივილგამაყუჩებლები (არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო პრეპარატები)

იბუპროფენის ან ნაპროქსენ ნატრიუმის მსგავსი ტკივილგამაყუჩებლები ხშირად გამოიყენება მენჯის ტკივილისა და მენსტრუალური კრუნჩხვების შესამსუბუქებლად. ამ ტკივილგამაყუჩებელ პრეპარატებს არანაირი გავლენა არ აქვთ ენდომეტრიოზულ იმპლანტებზე (ორგანოების ან ნაწლავის გარსის ზედაპირზე განლაგებულ შოკოლადის კისტის კერებზე) ან ენდომეტრიოზის პროგრესირებაზე. თუმცა ისინი ამცირებენ ტკივილის გამომწვევი პროსტაგლანდინების წარმოქმნას და, შესაბამისად, ტკივილსაც შეუძლიათ შეამცირონ.

ჩასახვის საწინააღმდეგო აბები (ორალური კონტრაცეპტივები, OC)

ესტროგენისა და პროგესტერონის კომბინაცია  ასევე გამოიყენება ენდომეტრიოზის მკურნალობაში. ისინი განსაკუთრებით ტკივილზე ზემოქმედებისთვის გამოიყენება. სხვა გამოყენების სფეროა ოპერაციის შემდეგ მათი მიღება, რათა ქირურგიის შემდეგ დაავადების განმეორების რისკი შემცირდეს.

პროგესტინები

პროგესტინები (მაგალითად, დიენოგესტი, მედროქსიპროგესტერონის აცეტატი, ნორეთინდრონის აცეტატი, ნორგესტრელის აცეტატი) გამოიყენება მკურნალობაში. განსაკუთრებით ენდომეტრიოზისთვის ლიცენზირებული დიენოგესტი ფართოდ გამოიყენება როგორც მსოფლიოში, ისე ჩვენს ქვეყანაში სიმპტომურ პაციენტებში (ჩივილების მქონე პაციენტებში). მოზარდ გოგონებში ყველაზე ხშირი გვერდითი მოვლენებია (თუმცა ძალიან ხშირად არ გვხვდება): წონის კლება, მუცლის შებერილობა, აკნე, ემოციური არასტაბილურობა, თავის ტკივილი და მენსტრუალური ციკლის დარღვევა. ასევე შეიძლება უპირატესობა მიენიჭოს იმ პაციენტებში, რომლებიც უწყვეტ კომბინირებულ ჰორმონულ მკურნალობას (ორალურ კონტრაცეპტივებს) ვერ იტანენ ან რომელთათვის მისი გამოყენება უკუნაჩვენებია. წინა წლებში ხშირად OC გამოიყენებოდა, დღეს კი განსაკუთრებით ამ დაავადებისთვის ლიცენზირებული პროგესტერონები საკმაოდ ფართოდ გამოიყენება.

ცრუ (დროებითი) მენოპაუზის ინექციები (GnRH ანალოგები)

ეფექტურად გამოიყენება ტკივილის შესამცირებლად და ენდომეტრიოზის იმპლანტების (კერების) ზომის შესამცირებლად. ეს პრეპარატები საკვერცხეების მასტიმულირებელი ჰორმონების ჰიპოფიზის ჯირკვლიდან გამოთავისუფლების შეკავებით თრგუნავენ საკვერცხეების მიერ ესტროგენის წარმოქმნას. შედეგად, მკურნალობის შემდეგ მენსტრუალური ციკლი წყდება და მენოპაუზას იმიტირებს. თუმცა 18 წლამდე მოზარდ გოგონებში GnRH აგონისტის გამოყენება არ არის რეკომენდებული.

დანაზოლი

სინთეზური პრეპარატია, რომელიც მაღალი ანდროგენების (მამაკაცებში დომინანტური, მაღალი დონით არსებული ჰორმონები, მამაკაცური ჰორმონები) და დაბალი ესტროგენის ჰორმონული გარემოს შექმნით აფერხებს ესტროგენის გავლენას კვერცხუჯრედის წარმოქმნასა და ოვულაციაზე. თუმცა მძიმე გვერდითი მოვლენების პროფილის გამო ეს პრეპარატი მოზარდ გოგონებში ჩვენ არ ვირჩევთ.

ქირურგიული მკურნალობა

ენდომეტრიოზის მკურნალობაში, თუ პაციენტის ჩივილები ძალიან ძლიერია, თუ ეს ჩივილები სამედიცინო მკურნალობაზე საკმარის პასუხს არ იძლევა ან თუ ნაწლავსა და საშარდე გზებში ობსტრუქცია განვითარდა, ოპერაცია არჩევის მკურნალობის მეთოდია. ვინაიდან მოზარდ გოგონებს მომავალში შვილის სურვილი ექნებათ, უნდა გამოიყენებოდეს კონსერვატიული მეთოდი, რომლის დროსაც საშვილოსნო და საკვერცხის ქსოვილი ნარჩუნდება (მხოლოდ ენდომეტრიოზული ქსოვილების ქირურგიული მოცილება, საკვერცხეების მაქსიმალური შენახვა).

ენდომეტრიოზის ქირურგიაში ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი ის არის, რომ ამ ოპერაციის შემსრულებელ ექიმს ჰქონდეს საჭირო ცოდნა და გამოცდილება — ეს წარმატებული შედეგისთვის აუცილებელი პირობაა. არასაკმარისი გამოცდილების მქონე ექიმის მიერ ამ ოპერაციის შესრულებას თან მოჰყვება ოპერაციის დროს გართულებების მაღალი მაჩვენებელი (სისხლდენა, სისხლძარღვის დაზიანება, საშარდე გზებისა და ნაწლავის დაზიანება და ფისტულა) და ოპერაციის შემდეგ, ადრეულ პერიოდში, დაავადების განმეორება. წარმატებული ქირურგიის შემთხვევაში, სურვილის შესაბამისად, შესაძლებელია სპონტანურად დაორსულება, ტკივილის გარეშე ცხოვრება და დაავადების განმეორების დაბალი მაჩვენებელი. განსაკუთრებით გვიანი სტადიის დაავადებისას, ღრმა ინფილტრაციული ენდომეტრიოზის დროს, წარმატებული ქირურგიული მკურნალობისთვის ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ ექიმს ეს ოპერაციები ადრე დიდი რაოდენობით შესრულებული ჰქონდეს.

ენდომეტრიოზი დაავადებაა, რომელიც საშვილოსნოს შიდა კედელზე არსებული ქსოვილების საშვილოსნოს გარეთ წარმოქმნით ვითარდება. ეს უჯრედები ყოველთვიურად, მენსტრუალურ ციკლთან ერთად, იშლება, რადგან გამოსაყოფი სისხლის ორგანიზმიდან გამოსვლის სხვა გზა არ არსებობს. ამ დროს შეიძლება გაიარეთ ისეთი პროცესი, რომელიც თქვენს ჩვეულებრივ მენსტრუაციასთან აგერიოთ. თუმცა უმცირესი არანორმალურობის შეგრძნებისთანავე ყველაზე სწორი გადაწყვეტილება იქნება, ოჯახს გაესაუბროთ და ექიმ-სპეციალისტთან ვიზიტი დაჯავშნოთ. ექიმთან მისვლამდე პერიოდში შეგიძლიათ თქვენთვის ტკივილისა და სიმპტომების დღიური შექმნათ და ამით თქვენი ავადმყოფობის ისტორია დიაგნოზის დასმაში დაგეხმაროთ.