როგორ ისმება შოკოლადის კისტის დაავადების დიაგნოზი?

დაავადებების სწორი მკურნალობისთვის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი მომენტი ის არის, რომ დიაგნოზი აუცილებლად სწორად დაისვას. მაგალითად, პაციენტის საზარდულის არეში ტკივილი შეიძლება გამოწვეული იყოს როგორც შოკოლადის კისტით, ისე ქრონიკული ანთებითი მდგომარეობით, ადენომიოზით (დაავადება, რომელიც ვითარდება საშვილოსნოს შიდა შრის, ენდომეტრიუმის, საშვილოსნოს კუნთოვან შრეში ჩაზრდის შედეგად) ან ნაწლავებზე გადატანილი ოპერაციების გამო განვითარებული შეხორცებებით.

ენდომეტრიოზის შესახებ ჩვენი ყველა Podcast ჩანაწერის მოსასმენად, Spotify ანგარიშზე გამოწერა არ დაგავიწყდეთ.

რა თქმა უნდა, თითოეულის მკურნალობაც ერთმანეთისგან განსხვავდება. შოკოლადის კისტის დაავადების დიაგნოსტიკისთვის ხშირად სრულდება ქვემოთ მოცემული ეტაპები. ენდომეტრიოზის დიაგნოზისთვის თქვენი ექიმი ამოწმებს, ხომ არ არის თქვენს სხეულში არანორმალური ცვლილებები, გეკითხებათ ჩივილებს და შემდეგ ატარებს გინეკოლოგიურ გამოკვლევას. თუმცა უფრო დეტალური კვლევების ჩატარების გარეშე სწორი შედეგის მიღება ძალიან რთულია. მათზე თანმიმდევრულად ვისაუბრებთ.

დეტალური სამედიცინო ისტორია:

თავდაპირველად აუცილებლად გროვდება დეტალური ისტორია. დეტალურად ისმება კითხვები თქვენს სიმპტომებზე-ჩივილებსა და ოჯახის ისტორიაზე. შოკოლადის კისტის დაავადებისას ხშირად შემხვედრი სიმპტომების შესახებ ექიმმა უნდა იკითხოს მაშინაც კი, თუ პაციენტი მათ თავად არ ახსენებს.

გინეკოლოგიური გამოკვლევა:

ტარდება პაციენტის საშოს, საშვილოსნოს, სერვიქსის (საშვილოსნოს ყელის), შარდის ბუშტისა და რექტუმის შესამოწმებლად. ექიმი ამოწმებს, ხომ არ არის ცვლილება ორგანოების ფორმაში, ზომასა და ფერში ან ხომ არ არსებობს რაიმე წარმონაქმნი (განსაკუთრებით საკვერცხეებში). პაციენტის საშო და საშვილოსნოს ყელი მოწმდება “სპეკულუმით”. განსაკუთრებით საშვილოსნოს ყელის უკან მოწმდება, ხომ არ არის ის კვანძები, რომლებიც ღრმა ინფილტრაციული ენდომეტრიოზის (DIE) დროს გვხვდება. ეს კვანძები ზოგჯერ საშოს კედელსაც მოიცავს და გამოკვლევისას საშოს კედელზე შეიძლება შავ – ლურჯი დაზიანების სახით გამოჩნდეს. DIE-ს არსებობისას განსაკუთრებით მოწმდება, ხომ არ არის რექტუმის (ნაწლავის ის ნაწილი, სადაც განავალი ბოლოს გროვდება) ჩართულობა. ასევე, გამოკვლევისას მოწმდება DIE-ს დროს ხშირად ჩართული საშოს, სერვიქსის უკანა არის-საკროუტერული იოგებისა და/ან რექტუმის ზედაპირზე ტკივილიანი სატრიგერო წერტილის არსებობა. თუ პაციენტს ტკივილი აქვს, დგება “ტკივილის რუკა”. ტკივილის რუკის მიხედვით მიიღება მნიშვნელოვანი ინფორმაცია ჩართული უბნების შესახებ. თუ ტკივილიანი წერტილი არსებობს, მკურნალობის გეგმა აუცილებლად ისე დგება, რომ ეს დაზიანება მოიცვას. სამწუხაროდ, თუ ეს დაზიანებები წინასწარ არ გამოვლინდა, ოპერაციის დროს შეიძლება არ მოიცილოს და შედეგად მკურნალობის წარუმატებლობა გამოიწვიოს. შესაბამისად, უაღრესად მნიშვნელოვანია, რომ გამოკვლევა ჩაატაროს ენდომეტრიოზის საკითხში გამოცდილმა ექიმმა.

ულტრაბგერითი კვლევა (USG):

((ტრანსვაგინალური USG / ტრანსრექტალური USG)

გამოსახვის მეთოდში, რომელიც ხალხში “ულტრაბგერის” სახელით არის ცნობილი, მაღალი სიხშირის ბგერითი ტალღების გამოყენებით მოწმდება მენჯის არეში (მენჯის ძვლის შიგნით) არსებული გინეკოლოგიური ორგანოები. ამ კვლევაში ექიმი გინეკოლოგიურ ორგანოებს იკვლევს ვაგინალურად, ან, თუ პაციენტს სქესობრივი კავშირი არასოდეს ჰქონია, რექტალურად. თუმცა განსაკუთრებით მენჯში არსებული საკვერცხეები, უტერუსი და საშო მოწმდება, გამოკვლევაში შედის რექტუმი, საშარდე გზები, შარდის ბუშტი (შარდის შესანახი ორგანო). რექტოვაგინალურ არეში აუცილებლად მოწმდება კვანძების არსებობა. ზოგჯერ ამ კვანძების გამო ერთსა და იმავე სესიაზე შეიძლება ჩატარდეს როგორც ტრანსვაგინალური, ისე ტრანსრექტალური USG. ამ კვლევის დროს პაციენტი არანაირ რადიაციას არ იღებს. პროცედურა მარტივია და გამეორებადი გამოკვლევის მეთოდია.

ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი თვისებაა ის, რომ მისი ჩატარება დაუყოვნებლივ, გინეკოლოგიურ გამოკვლევასთან ერთად შეიძლება. შოკოლადის კისტის საკითხში გამოცდილ ექიმს, გამოსახვის მრავალი მეთოდის საჭიროების გარეშე, გამოკვლევასთან ერთად ჩატარებული ულტრაბგერითი კვლევით შეუძლია ზუსტად დასვას დიაგნოზი და დაგეგმოს მკურნალობა. ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა ის არის, რომ ბევრი ექიმი შოკოლადის კისტის დაავადების დიაგნოზისთვის USG-ზე მხოლოდ საკვერცხეებზეა კონცენტრირებული. თუ საკვერცხეებში შოკოლადის კისტა არ არის, ეს დაავადება შეიძლება არც კი მოუვიდეთ აზრად. საკვერცხეებში შოკოლადის კისტის არარსებობა არ ნიშნავს, რომ შოკოლადის კისტის დაავადება არ არის. შესაბამისად, სწორი დიაგნოზისა და შეფასებისთვის ექიმის გამოცდილება ძალიან მნიშვნელოვანია.

მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI):

როცა დაავადება მხოლოდ საკვერცხეებით არ შემოიფარგლება, მეზობელი ორგანოს ჩართულობაზე (განსაკუთრებით ნაწლავები) ეჭვის შემთხვევაში (ღრმა ინფილტრაციული ენდომეტრიოზი) და როცა ულტრაბგერითი კვლევით მდგომარეობის ნათლად გარჩევა ვერ ხდება (კიბო?), გამოიყენება MRI. MRI-სთან დაკავშირებული ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მომენტი ის არის, რომ MRI-ის ინტერპრეტატორი რადიოლოგი ამ საკითხში აუცილებლად გამოცდილი უნდა იყოს და გინეკოლოგთან კავშირში უნდა იმყოფებოდეს. ანუ თუ გინეკოლოგი მკურნალობას მხოლოდ MRI-ის დასკვნის მიხედვით დაგეგმავს, შეცდომის დაშვების ალბათობა იზრდება. ძალიან კარგად ჩატარებული ულტრაბგერითი კვლევის პირობებში დღეს MRI რუტინულად საკმაოდ შეზღუდულად გამოიყენება.

რექტოსკოპია (EUS):

ღრმა ინფილტრაციული ენდომეტრიოზის დროს, განსაკუთრებით ნაწლავის (რექტუმის) ჩართულობისას, შერჩეულ შემთხვევებში შეიძლება ჩატარდეს იმის გასარკვევად, თუ რამდენად არის ჩართული ნაწლავის კედელი, განსაკუთრებით კი, ჩართულია თუ არა ნაწლავის ლორწოვანი და ხომ არ არის განავლის პასაჟში შევიწროება. ამ პროცედურისას, ენდოსკოპიური ჩარევის დროს, შესაძლებელია შეფასება სპეციალური მოწყობილობებით, EUS-ით (რომლის ბოლოშიც ულტრაბგერაც არის). ნაწლავის ჩართულობის მქონე პაციენტებში ეს პროცედურა უაღრესად მნიშვნელოვანია ქირურგიული მკურნალობის დასაგეგმად.

ინტრავენური პიელოგრაფია (IVP), კომპიუტერული (CT) უროგრაფია, მაგნიტურ-რეზონანსული (MR) უროგრაფია:

ეს არის კვლევა, რომელიც ტარდება ვენაში პრეპარატის შეყვანის შემდეგ, გარკვეული დროის ინტერვალებით სერიული რენტგენული სურათების გადაღებით, თირკმლის ფუნქციების, შემკრები სისტემებისა და მთელი საშარდე სისტემის გამოსახვის მიზნით. განსაკუთრებით ტარდება იმ შემთხვევებში, როცა თირკმლიდან შარდის ბუშტამდე შარდის გამტარი მილაკები შოკოლადის კისტის გამო ზეწოლას განიცდის, ვიწროვდება. ადრე უფრო ფართოდ IVP ტარდებოდა, დღეს კი CT ან MR უროგრაფია უფრო გავრცელებულია; ვენაში შეყვანილი ნივთიერება საშარდე გზებს ღებავს და გარეთ გამოიყოფა. იმ შემთხვევებში, როცა თირკმლის ფუნქციის დაკარგვაზეა ეჭვი, შეიძლება საჭირო გახდეს სცინტიგრაფიის ჩატარება.

CA125 ტესტი:

ეს ტესტი ამოწმებს სისხლში CA125-ის სახელით ცნობილი ცილის დონეს, რომელიც ზოგიერთი გინეკოლოგიური კიბოს (საკვერცხის, საშვილოსნოს კიბო) სიმსივნეების მარკერია, თუმცა ამავე დროს ენდომეტრიოზის მქონე ქალების სისხლშიც არის. თუმცა CA125-ის დონე შეიძლება მომატებული იყოს ორსულობის, მენსტრუაციის (მენსტრუალური პერიოდის) და სხვა გინეკოლოგიური დაავადებების ან კიბოს გამოც. დღეს შოკოლადის კისტის მკურნალობასთან დაკავშირებული როგორც ეროვნული, ისე საერთაშორისო  მკურნალობის გაიდლაინები მის რუტინულ შემოწმებას არ გვირჩევენ.

HE-4 ტესტი (Human Epididymis Protein 4: HE4):

ეს ცილა განსაკუთრებით გამოიყენება საკვერცხეებში არსებული კომპლექსური წარმონაქმნების მარტივი კისტური წარმონაქმნებისგან (მათ შორის შოკოლადის კისტისგან) გასარჩევად. შოკოლადის კისტის დროს ის ნორმალურ (დაბალ) დონეზეა, ხოლო საკვერცხისა და საშვილოსნოს კიბოს დროს შეიძლება მომატდეს. მნიშვნელოვანი უპირატესობაა ისიც, რომ სისხლში მისი შემოწმება მენსტრუალური ციკლის ნებისმიერ პერიოდში შეიძლება.

საკვერცხის რეზერვის ტესტები:

შვილის სურვილის მქონე, ორმხრივი შოკოლადის კისტის მქონე ან განმეორებითი ენდომეტრიოზის ქირურგია გადატანილ პაციენტებში ოპერაციამდე საკვერცხეების მდგომარეობის გარკვევა უაღრესად მნიშვნელოვანია. იმ პაციენტებში, რომელთა საკვერცხის რეზერვი ძალიან დაბალია, შეიძლება რეკომენდებული იყოს ქირურგიულ მკურნალობამდე უნაყოფობის მკურნალობის ჩატარება ან მკურნალობის გადავადება კვერცხუჯრედის ან ემბრიონის გაყინვის შემდგომი პერიოდისთვის.

ლაპაროსკოპია:

ენდომეტრიოზის ზუსტი დიაგნოზი ისმება ლაპაროსკოპიულად დაზიანებების დანახვითა და ამ დაზიანებებიდან აღებული ქსოვილის ნიმუშების პათოლოგიური გამოკვლევით. ერთსა და იმავე სესიაზე ფასდება როგორც დაავადების არსებობა და გავრცელება (სტადია), ისე ქსოვილის ნიმუშის წყალობით ზუსტი დიაგნოზიც ისმება. თუმცა დღეს ლაპაროსკოპია მხოლოდ დაავადების დიაგნოზის დასმის მიზნით (დიაგნოსტიკური ლაპაროსკოპია) არ ტარდება. ლაპაროსკოპია მაშინ ტარდება, როცა ქირურგიული მკურნალობაც შესრულდება.